Afgelopen dinsdag besteedde het NOS Journaal aandacht aan het aftreden van Fidel Castro als president van Cuba. In alle uitzendingen kwam dit nieuws terug, alleen ging het in de uitzending van 20.00 uur mis. Volgens NOS Ombudsman Ton van Bussel sloeg het programma de plank mis. Vooral de eindredacteur van het bulletin moet het ontgelden.
Lees verder >>
N.a.v. de bewuste uitzending kwamen enkele klachten binnen. Zijn vonden het portret over Castro ‘naïef en onvolledig’. Waarom is er zo bar weinig verteld over de flagrante schendingen van de mensenrechten onder zijn bevel?

De NOS Nieuws-redactie buitenland geeft de klagers gelijk. Het portret was oorspronkelijk opgezet in twee aparte delen: historische en markante momenten. Op dinsdag besloot de eindredactie onverwacht dat deze twee delen samengevoegd moesten worden. Hierbij zijn enkele zaken komen te vervallen.
O.a. de volgende opmerking over de dictator is komen te vervallen: Alle charme ten spijt, het karakter van Castro kent ook een donkere kant: dat van de nietsontziende dictator. Wie niet vóór Fidel is, is tégen hem. Kritiek wordt genadeloos afgestraft. De geheime politie luistert overal mee. Duizenden Cubanen belanden in de cel.
De eindredactie van het Journaal vond een erg uitgebreide aandacht voor Castro ‘niet onmiddellijk evident’. Dat leidde tot veel discussie en vertraging. Dit is geen excuus voor foute weglatingen bij dit werk, maar een schets van een slecht gesternte waaronder een en ander moest geschieden.

De eindredactie reageert: Op de dag dat Castro zijn aftreden bekend maakte is er op de redactie uitvoerig gediscussieerd over het belang van dit moment. Je kunt verdedigen dat dit het einde van een tijdperk is en dat dat aanleiding is om flink uit te pakken met Castro. De eindredacteur van het NOS Journaal van acht uur Journaal woog aftreden anders dan overlijden. Daarom is er een samenvatting gemaakt van het gemonteerde materiaal dat klaarlag, waarbij het element ‘nietsontziende dictator’ en uitleg daarvan ten onrechte zijn weggelaten.

De NOS Ombudsman oordeelt nu dat het Journaal het terugtreden van Fidel Castro goed heeft verslaan. Daar was weinig tot niets op aan te merken, met één uitzondering: het door de klagers genoemde NOS Journaal van acht uur op dinsdag 19 februari. Een verschil van opvatting tussen de eindredactie en de redactie buitenland is er de oorzaak van dat het NOS Journaal die avond de plank missloeg.
Ik begrijp niet dat de eindredacteur het terugtreden van een dictator die vijftig jaar aan de macht is geweest niet meteen als het moment heeft gezien om het einde van een tijdperk te markeren en de balans van een omstreden regime op te maken. Eindredacteuren van bijvoorbeeld de radio-uitzendingen deden dat wel.

Een blik in de archieven leert bovendien dat de buitenlandredactie goed was voorbereid en voor radio en televisie uitgebreide overzichten klaar had staan. Aan de rol van de eindredacteur moet niet worden getornd, maar een tijdige en meer eenduidige taxatie van het belang van dit nieuwsfeit voor alle NOS-uitzendingen bleek geen luxe.
Die taxatie is er uiteindelijk wel gekomen. Voor de Castro-berichtgeving was in het NOS Journaal van acht uur, een kleine acht minuten uitgetrokken, waarvan de helft beschikbaar was voor de reportage waarin de balans van Castro’s leiderschap werd opgemaakt. Genoeg ruimte kortom voor een doortimmerd betoog.
Natuurlijk vielen met enige regelmaat de woorden dictator, dissident, communisme, maar die begrippen werden te weinig met feiten geladen. De tijdsdruk is door de buitenlandredactie terecht niet als excuus opgevoerd; het werken onder druk hoort bij de professionaliteit van de redactie. Het weglaten van de stelselmatige schendingen van mensenrechten is gewoon fout.