Hoogte- en dieptepunten van de VARA in Biografie van een Omroep

Mediahistoricus Huub Wijfjes heeft het boek VARA, Biografie van een Omroep geschreven, dat morgen wordt uitgebracht. Het is een relaas vol met programmatische hoogte- en dieptepunten, bijzondere programmamakers en geruchtmakende affaires, meldt de omroep. Tegelijk met het boek gaat morgen biografie.vara.nl in de lucht die de omroepgeschiedenis op ‘een geheel eigen wijze’ belicht. De site bevat een schat aan historisch beeld- en geluidsmateriaal uit het rijke VARA-verleden.

De VARA is een van de succesvolste omroepverenigingen in de publieke omroep, zegt een woordvoerder in het persbericht. De meer dan tachtigjarige geschiedenis van de VARA laat zien hoe moeilijk het was om zo groot te worden en vooral ook te blijven.

In deze ‘onthullende’ biografie van een omroep staat die geschiedenis centraal. Gebaseerd op diepgaand archiefonderzoek door prof dr. Wijfjes levert de biografie een ‘fascinerend’ verhaal op van de innige, maar meestal ook uiterst gespannen relatie tussen politiek en omroep. De biografie van een omroep is vooral ook een relaas vol met programmatische hoogte- en dieptepunten, bijzondere programmamakers en geruchtmakende affaires.

Op de biografie-site van de VARA kunnen bezoekers zoeken op personen, programma’s of incidenten. De site biedt tal van mogelijkheden om het verleden opnieuw te beleven of om er informatieve teksten over te lezen. Toevoegen van eigen ervaringen of van nieuwe informatie is mogelijk, waardoor uiteindelijk een site zal ontstaan die hét beginpunt is van elke reis naar het Nederlandse omroepverleden.
De woordvoerder vertelt over het boek: [ Al bij de oprichting van de VARA waren er socialisten die meer geloofden in een nationale omroep als een gemeenschapsvoorziening, dan in een eigen omroepvereniging. Hoewel de relatie met de socialistische beweging innig werd, zijn daarin ook altijd pleitbezorgers voor één nationale omroeporganisatie blijven bestaan. De actuele spanningen in de publieke omroep kunnen in dat licht worden begrepen.

De strijd tegen de overheidscensuur en het fascisme in de jaren dertig, de omstreden aanpassing van de VARA in de eerste oorlogsmaanden en de onnavolgbare wederopstanding na de oorlog passeren de revue. Maar ook de weifelende start van de televisie en de strijd tegen toelating van commerciële omroep in de jaren zestig.

De auteur ontrafelt de opmerkelijke invloed van Nieuw Links op de VARA die de basis legde voor de carrières van Marcel van Dam, Jan Nagel en André van der Louw. Ook geeft hij een onthullende inkijk in het netwerk van PvdA en VARA in de jaren zeventig en de val van André Kloos. Aansluitend is er de crisis waarin de VARA bijna ten onder ging, door crisismanager Marcel van Dam wordt gered om vervolgens de spil te worden van een cultureel-progressief televisienet dat zich probeert te onderscheiden in de sterk toenemende concurrentie met de commerciële omroep.

Door die dadendrang ontstonden de NPS en baanbrekende programma’s zoals NOVA, Zembla, De Schreeuw van de Leeuw en Kopspijkers. Het complete verhaal over de bijna overstap van de VARA naar een joint venture met commerciële omroep SBS is voor het eerst opgetekend, net zoals de geruchtmakende overstap van Jack Spijkerman naar John de Mols Talpa en de gestrande omvorming van NOVA tot een talkshow onder leiding van Matthijs van Nieuwkerk en Felix Rottenberg.

Maar ook de opmars van de VARA tot ‘het hart van de openbare meningsvorming’ met programma’s zoals De Wereld Draait Door en Pauw & Witteman en tot het hart van de actuele satire met Wim Kan, Youp van ’t Hek en vrijwel alle huidige cabaretiers van naam.

De auteur kenmerkt de VARA in al die enerverende gebeurtenissen als een omroep die koste wat kost wil overleven om de publieke missie te volbrengen, maar die voortdurend ook bezig is geweest zich aan te passen aan veranderende publieksvoorkeuren en politieke machtsverhoudingen. Daar zijn schitterende programma’s uit voortgekomen zoals De Familie Doorsnee, Ja Zuster Nee Zuster, Achter het Nieuws, Kinderen voor Kinderen, Zeg ‘ns AAA en Kopspijkers.

Lang is de rij met mensen die mede dankzij de VARA zijn gaan behoren tot ons collectief geheugen: Dorus, Rudi Carrell, Sonja Barend, Willem Ruis, Paul Witteman, Matthijs van Nieuwkerk en Paul de Leeuw. Ze hebben met al die honderden andere VARA-mensen gemeen dat ze hebben geprobeerd omroepprogramma’s te maken die meer zijn dan louter het goedkoopste vermaak. De soms beklemmende dilemma’s die daaruit voortkwamen passeren de revue in dit boek dat de kern raakt van alle discussie over de vraag waarom er publieke omroep is en wat die zou moeten zijn. ]

23 september 2009



1 reactie

Geef je reactie